ANTAKYA’NIN KURULUŞU

Kentin kuruluş merasimleri İÖ 300 yılının Mayıs ayının 22’sinde, Seleucus hükümdarlığının 12. yılında, Seleucia  Pieria’nun kuruluşundan tam  bir ay sonra yapılmış ve kentin inşasında tahrip  edilmiş olan Antigonia kentinin taşları yapı malzemesi olarak yeniden kullanılmıştır.

Antik kentlerin bir çoğunda olduğu gibi, kuruluşunda dini bir  temele dayanıldığı  görüşü dikkate alınırsa Antakya’nın kuruluşu  Malalas’a göre şöyle olmuştur: İÖ 300 yılı 23 Nisanında Casius Dağı’na çıkan Seleucus I. Nicator yeni kuracağı kentin yerini göstererek bir işaret vermesi dileği ile Zeus’a bir kurban keser. Bir kartal kurban etini kapar ve bir süre  uçtuktan sonra eti bırakır. Böylece Seleucia Pieria’nın kurulacağı yeri Zeus’un  gösterdiğine inanılır.

Aynı inanç ile Antakya için de bir işaret arayan Seleucus, Antigonia’ya giderek, Antigonos’un yaptırdığı mabedde Zeus’a bir kurban daha keser ve ondan kendisine yol  göstermesini diler. Yeni bir kent mi kurmalıdır, yoksa Antigonia’yı yeniden imar ederek ismini değiştirmekle mi yetinmelidir? Kartal kurban etini kaparak uçar ve Antigonia’dan başka bir yere konar. Zeus’un yeni kurulmasını istediği kentin yerinin burası olduğuna inanılır ve İÖ  300 senesi 22 Mayısında Iopolis’in karşısında Silpius eteğinde kentin temelleri atılır ve  yeni kente Seleucus’un babası (ya da oğlu) Antiochus’un adı verilir: Antiocheia.         Hemen Zeus için bir mabed inşasına başlanır ve kentin himayesi (Seleucia Pieria’da olduğu gibi) Zeus’a verilir. İkinci koruyucu tanrı Apollo’dur. Seleucus I Nicator’un Apollo’nun oğlu  olduğuna  inanılır ve bu tanrı için Harbiye’de bin mabed inşa edilir.         Krallığı, Suriye’den Hindistan’a kadar uzanan topraklar üzerine yayılmış  olan Seleucus I Nicador tarafından 16 tane Antiocheia, 5 tane Laodiceia, 9 tane Seleucia, 3 tane Apameia kurulmuştur. Seleucia,  kendi adı Antiocheia, babasının adı Apameia, karısının adı ve Laodiceia, annesinin adı  verilerek kurulan kentlerdir.

Anadolu’daki diğer ünlü Antakya’lar: Isparta’nın kazası Yalvaçda bulunan ve Hıristiyanlığın yayılma döneminde havarilerin faaliyet gösterdiği bir diğer önemli merkez olan  Pisidia’daki Antakya ile Denizli-Nazilli arasında Menderes Nehri kenarında bulunan Caria’daki Antakya’dır. (Antioch-ad-Maeandrum)

Büyük İskender ve Antakyanın Kuruluşu

Antakya’nın Seleucuslar tarafından kurulduğu bilinmekle beraber Libanius, kentin kurucusunun Büyük İskenderun olduğundan bahseder. İÖ. 333 yılı Ekim ayında Arbela (Erbil) yöresinde Gavgamela Ovası’nda Pers hükümdarı Dara’yı (Büyük Dairus) mağlup eden Büyük İskender, fetihlerine devam etmek  üzere güneye, Fenike’ye doğru ilerlerken, Antakya’nın doğusunda suyu çok tatlı olan bir pınarın başında durur ve kaynaktan çıkan suyun annesinin sütü kadar tatlı olduğunu söyleyerek pınara annesinin ismini verir: Olympias.

Orada bir çeşme yaptıran İskender, yörenin güzelliğine hayran olur ve bu yerde bir kent kurmayı arzular. Fakat fetihlerine devam etmek zorunda olduğu gerçeği karşısında buna vakit bulamaz ve sadece bir mabed ile bir hisarın inşasına başlanır. Bu rivayeti, Büyük İskender’in (başka yerlerde benzer şekilde yaptığı gibi) stratejik önemi olan bir bölgede, Makedonlar’dan oluşan bir garnizon teşkil etmiş olduğu şeklide düşünmek, dana gerçekçi bir yaklaşım olacaktır.          Antakya’nın Seleucus I. Nicator (İÖ. 312-280) tarafından kuruluşuna ait Libanius ve Malalas’ın rivayet şeklinde naklettikleri olaylar birbirinden farklıdır.

Büyük İskender’in İÖ 323′te ölümünden sonra imrapatorluğun yönetimini ve topraklarını paylaşan generallerinden Antigonos ve Seleucus I. Nicator arasındaki iktidar mücadelesinde, bu  iki kumandanın, İÖ. 301 yılı Ağustos ayında İpsus’da (Puhut yöresinde bir düzlük) yaptıkları savaş Antigonos’un mağlubiyeti ile sonuçlanınca, Suriye ve Mezopotamya, Seleucus  yönetimine geçti. Bu savaş  sırasında Seleucus’un yönetim merkezi Tigris (Dicle) kenarındaki Seleucia, Antigonos’un yönetim merkezi ise Antakya’nın 5 km. kadar kuzeyindeki Antigonia isimli kentlerdi.         İpsus savaşından sonra Mezopotamya’dan Akdeniz’e kadar  uzanan çok geniş bir bölgenin kontrol altında tutulmasının getirdiği zorunluluk, Seleucia’nın yeri bakımından çok içerilerde olması nedeniyle artık krallığın yönetim merkezi olarak kalmasını imkansız hale getirmişti.

Bu durum Seleucus’un, krallığın merkezini daha batıya taşımasını, kendine oralarda uygun bir yerde yeni bir başkent kurmasını gerekli kıldı. Bu amaçla Akdeniz’in en güzel limanlarından biri olan Seleucia Pieria’nun bulunduğu yer, topoğrafyası, deniz ulaşımına açık  oluşu, zaptedilmesi zor bir akrepole sahip olması gibi özellikleri nedeniyle uygun bulundu ve İÖ 300 yılı Nisan ayında Seleucia Pieria (bugün Antakya’nın kazası olan Samandağ, daha eski ismi ile Süveydiye) başkent olarak kuruldu. Krallığın yönetimi Tigris kenarındaki Seleucia’dan, deniz kenarındaki Seleucia’ya taşındı.

Makedonlar’ın Grek mirasını, iç kısımlara kıyasla sahillerde daha iyi koruyup kontrol edebilmeleri ve buralardan yayılmaları, yönetim merkezinin sahilde yer almasının nedenleri arasındadır.

Seleucos, mağlup ettiği Antigonos’un yönetim merkezi olan Antakya yakınındaki Antigonia’yı tahrip ederek halkını kendi adına kurduğu bu yeni başkente naklettirdi. Ancak kısa bir süre sonra yeni başkentin Seleucus krallığı için sahip olması gereken bazı niteliklerden yoksun olduğu gerçeği  ortaya çıktı. Krallığın egemenliği altında bulunan Küçük Asya, Fırat Havzası, merkezi ve güney Suriye  ile  Amik Gölü civarının kontrol altında tutulmasında, Seleucia Pieria’nın bu hakimiyetin sağlanması için başkent olarak uygun yerde olmaması ve denizden gelecek saldırılara açık bulunması, daha içeride bir kent kurulmasını zorunlu hale getirdi. Bu kentin Antakya sahasında olmasına karar veren Seleucus’un, yeni bir kent kurmak veya bu civarda b ulunan Antigonos’un başkenti Antigonia’yı ihya etmek seçeneklerinden, yeni bin kent kurma

fikrini benimsemesinde, mağlup ettiği bir kumandanın tahrip ederek ahalisini de Seleucia Pieria’ya naklettiği başkentini yeniden canlandırmasının prestij açısından uygun olmayacağı düşüncesinin ağır  basmış olduğu kuvvetli bir ihtimaldir.

Antigonia’ya kıyasla su kaynakları açısından son derece zengin olan Daphne’ye (Harbiye) 6 km. mesafede bulunan müstakbel Antakya kentinin bulunduğu alan, Orontes (Asi Nehri) kıyısında olup denizden 22 km. mesafede, bir günlük nehir yolculuğundan sonra Akdeniz’e ulaşılabilen bir bölgede idi. Ayrıca denizden gelecek saldırılara karşı emniyet açısından yeteri kadar içeride bulunuşu yanında Seleucia Pieria ile arasındaki mesafenin, bir askeri birlik için bir günde kattedilebilir oluşu yer seçimini etkileyen diğer avantajlar arasındaydı

Seleucoslardan önceki çağ

Yapılan arkeolojik kazılar kuzey Suriye’de İÖ 4.binde ve 3. bin başlangıcında birbirine bitişik kültür çevrelerinin oluştuğunu ve İÖ 3. bin dolaylarında bu bölgede küçük kentler (kent devletleri) halinde bir yerleşmenin başladığını göstermektedir.
Amik Ovası’nın doğusunda Antakya-Halep yolu yakınında bulunan Tell-Tayinat ve  özellikle Tell-Açana’da (Alalah), 1934 yılından bu yana yapılan kazılarda ortaya çıkarılmış olan avlulu, dikdörtgen planlı ve çok odalı evler ile tapınaklar, ön avlulu saraylar ve savunma yapıları, İÖ XVIII-XII. yüzyıllar arasında inşa edilmiş binalardır. Ayrıca Tell-Açana yerleşme höyüğündeki kazılarda ele geçirilen parçalar, buranın Kalkolitik Çağdan beri (İÖ 5000-4000) bir yerleşim bölgesi olduğunu göstermektedir.
Buluntulardın ortaya çıkardığı bir diğer sonuç da, İÖ 3. binde, Anadolu’dan Amik Ovası kanalıyla Filistin’e doğru bazı kavimlerin hareket ederek, Mısır’a kadar uzanan, güney-kuzey doğrultusunda bir ticaret aksını meydana getirmiş olduklarıdır.
Filistin ve Suriye sahillerini takriben güney Anadolu’ya gelen yollar ile bu yöne dik olan ve Mezopotamya’dan gelerek  Akdeniz’e ulaşan yollar, bu bölgeden geçmek zorunda idi. Grekler, Makedonlar’ın bölgeyi istilasına kadar aynı ticaret yollarını kullanmışlardır. Ticari trafiğin zaman içinde giderek gelişmesi, bölgenin askeri yönden kontrol altında bulundurulması zorunluluğunu her dönemde gündemde tutmuştur.         İÖ. XVII. yüzyılın sonlarına kadar Mısır hakimiyetinde  kalan bölge,  bu tarihten itibaren Hurriler ve Hititler tarafından istila edilmiştir. Hitit İmparatorluğu’nun İÖ 1200 yıllarında parçalanmasından sonra güneyde kurulan Sam’al Prensliği’nin iki yüzyıl kadar bağımsızlığını koruması ve İÖ 700 tarihinde Asur egemenliğini kabul etmesi ile bölge Asur yönetimine geçmiştir.
Daha sonra Babil egemenliğine giren bölgede, büyük ünvanı ile  bilinen Pers Hükümdarı II. Kuras’ın İÖ 539′da Babil İmparatorluğu’na son vererek Mezopotamya ve Suriye’yi alması ile başlayan Pers hakimiyeti, bir satraplık halinde Makedon istilasına kadar devam etmiştir. Büyük İskender ile başlayan Makedon istilasından önce Grek tacirler tarafından Antakya’nın bulunduğu yerin bir durak noktası olarak kullanılmış olması ihtimal dahilindedir.  Antik Çağdaki  adı Orontes olan Asi Nehri’nin o çağlarda küçük gemiler için seyrüsefere uygun olması ve Antakya’nın nehir yolu ile Akdeniz’e bir günlük mesafede oluşu bu ihtimali kuvvetlendiren faktörlerdir.
Antakya kurulmadan önce civarda kent olarak varolan Grek yerleşmeleri hakkında, Malalas ve Libanius’un naklettikleri menkibeler içinde üç isim geçer. Birincisi Silpius’da (Bugünkü Habib Neccar Dağı) Iopolis, diğeri Antakya’nın yakınındaki Daphne (bugünkü Harbiye) civarında Herakleia ve Silpius’un tepesinde Kasiotis

HATAY(ANTAKYA)

• 1. Antakya ve çevresi genel bilgiler
  Anadolu’nun güneyinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin sınır vilayetlerinden biri olan Hatay ilinin yönetim merkezi Antakya, 36 10′ kuzey enlemi ve 36 06′ doğu boylamı  ile yurdumuzun en güneyinde yer alan kent niteliğindeki yerleşme merkezidir.               Akdeniz  iklim bölgesinin doğu ucunda, kıyıdan 22 km. kadar içerde olar kentin denizden yüksekliği yaklaşık 80 m.dir. Kuzeyde Amanos Dağları (Nur Dağları) ile güneyde Kel Dağ (Cebel-i Akra) arasında kalan Aşağı Asi Vadisi’nin başlangıcında, Kel Dağı’nın kuzeydoğusunda, 440 m. rakımlı Habib-i Neccar Dağı’nın eteklerindedir. Kentin kuzeydoğusuna doğru gelişen ve  Hatay çöküntü alanının ortasında yer alan Amik Ovası, zirai potansiyeli çok yüksek kalın bir alüvoyal toprak tabakası ile kaplı olup, aynı zamanda ilin en büyük toprak düzlüğünü oluşturur.             Başta Asi Nehri olmak üzere, Karasu ve Afrin Çayı ile beslenen Amik Ovası’nda, yakın zamanlara kadar Amik Gölü adı ile bilinen bir göl vardı. Ancak uzunluğu 16 km., genişliği 10 km. olan gölün ve göl çevresindeki bataklıklarla beraber 310 km2′yi bulan arazinin bir bölümünün kurutulması ile göl kayboldu. DSİ tarafından yürütülen ve 1955 yılında başlayıp 1980 yılında tamamlanmış olan kurutma işlemi sonucunda elde edilen zirai verimi yüksek topraklar çiftçilere dağıtılarak tarıma açılmıştır.               Antakya’nın ortasından geçen ve ovanın kurutulması çalışmaları sırasında nehir yatağının kentin içinden geçen kısmı ıslah edilerek düzgün bir kanal haline getirilmiş, Antik Çağ’ın Orontes’i olan günümüzün Asi Nehri’nin kaynağı, Lübnan Dağları’dır.  Amanoslar ile Keldağ arasında bir yatak oluşturan Asi Nehri’nin toplam uzunluğu 380 km. olup, nehrin büyük bölümü Suriye toprakları içinde bulunmaktadır.           Kuzey yönünde yaklaşık 30 km. boyunca Türkiye-Suriye sınırını oluşturacak şekilde akan Asi Nehri, topraklarımıza girdikten sonra batıya döner ve bugün hemen hemen tümü kurutulmuş olan Amik Gölü’nün ayağı Küçük Asi ile birleştikten sonra güneydoğu doğrultusuna yönelir ve  yaklaşık 40 km. sonra Samandağ’ın güneyinde bir delta oluşturarak Akdeniz’e kavuşur. Antik çağda küçük tonajlı nehir gemilerinin seyrüseferine imkan veren ve Antakya’yı asırlar boyu Akdeniz’e bir su yolu ile bağlanmış olan Asi Nehri’nin bugün akıttığı ortalama su miktarı, kentin içinde 5.04 m3/sn.dir. Asi’nin Antakya içinden geçen ve bir kanal haline getirilmiş olan yatağı, yaklaşık 2 km. uzunluğunda ve 30-35 m. genişliğindedir.           Kentin kuzeydoğusunda, üzerinde Demir Kapı’nın yer aldığı, St. Piyer Kilisesi yakınından geçen ve bir  sel yatağı niteliğinde olan Hacı Kürüş Deresi ile güneybatıdaki Hamşen Deresi (Memekli Köprü’nün altından ve kışlanın yanından geçen) Habib Neccar Dağı’ndan doğarak Asi’ye doğru akan iki önemli su yatağıdır.
  XIX. yüzyıldan beri nehrin karşı tarafında, kuzeybatıdaki düzlüklerde kurulan yeni mahallelerle büyüyerek kendi mimari karakteri içinde gelişen Yeni Antakya’yı nehir ile Habib Neccar Dağı arasında kalan Eski Antakya’ya bağlayan dört köprüden üçü, bulundukları yer ve malzemeleri itibariyle tamamiyle yeni köprülerdir. İçlerinde en eskisi olan dördüncü köprü ise asırlarca yaya ve araç trafiğine hizmet etmiş olan eski köprünün bulunduğu yerde, modern malzeme kullanılarak inşa edilmiş, yeni bir köprüdür.
  Amik Gölü’nün Asi Nehri aracılığı ile kurutulması projesi çerçevesinde, Asi’nin genişletilmesi ve yatağının taranması çalışmaları sırasında kentin Roma Çağı’ndan beri ayakta duran bu ünlü taş köprüsü (ki Diocletian zamanında yapıldığı tahmin edilir), 1972 yılında Hunharca ve acımasızca  yıkılarak yerine bugünkü betonarme köprü inşa edilmiştir.
  Tepelerin zirvelerine tırmanarak kenti çepeçevre saran sur kalıntıları ve kalesiyle kentin adeta simgesi olan ve eteklerinde Antakya’nın kurulu olduğu Habib Neccar Dağı, kenti güneybatı-kuzeydoğu istikametinde sınırlayan bir dizi tepelerin oluşturduğu doğal bir engeldir.   Antik Çağdaki ismi Silpius olan Habib Neccar Dağı’nı da içine alan Keldağ sırası, altyapı serpantin ve gabro gibi yeşil renkli kütlelerin oluşturduğu, üst kısımlarda ise bazalt ve kalkerin hakim olduğu jeolojik bir yapıya sahiptir. Habib Neccar’ın kuzeybatı yamaçları, genç fayların dik basamaklar oluşturduğu parçalanmış, arızalı yüzeyler halindedir.
  Antakya ve civarında Akdeniz iklim tipi egemendir. Bu nedenle kentte yazlar sıcak  ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. Ancak, kıyı şeridi ile dağların arka kısımları ve yükseltisi fazla olan yerler arasında iklim koşullarındaki bölgesel farklar nedeniyle Antakya’daki iklim koşulları kıyı şeridine kıyasla biraz farklılık gösterir. Bu nedenle sıcaklık, kıyılarda yüksek değerlerde kalır. Yazların, kıyı şeridine kıyasla daha serin geçmesinin bir nedeni de en sıcak ortalamaların kaydedildiği ayların aynı zamanda, Antakya’da rüzgarın en hızlı  estiği ve en çok esme sayısına ulaştığı aylar oluşudur.
  Antakya’da yıllık sıcaklık ortalaması 18.2 derecedir. En yüksek sıcaklık 26 Ağustos 1962′de 43.9 derece, en düşük sıcaklık ise 15 Ocak 1950′de -14.6 derece olarak kaydedilmiştir. Yılın 148.2 günü açık, 156.2 günü bulutlu, 60.5 günü kapalı  geçmektedir. Antakya’da yaz günleri ortalaması yılda 172 gündür. Kış günü genellikle görülmez. Donlu günler yıllık ortalaması 7 gün, karlı günler yıllık ortalaması ise 0.9 gündür. Antakya’da yıllık ortalama nem oranı %69′dur.
  Antakya’da kış aylarında en yüksek değerlere ulaşır. Sonbahar ve ilkbahar daha az yağış alan aylardır. Temmuz ve Ağustos aylarında hiç yağış almayan Antakya’da yıllık yağış ortalaması 1173.4 mm.dir. Özellikle bahar aylarındaki sağanaklar meşhur olup kısa bir süre içinde kentin sokaklarını dereler haline getirir.

DOĞA HARİKASI

      MERHABA

              BEN HER TARAFI CENNET GÜZELLİKLERİYLE DOLU TÜRKİYEMİZİN AKDENİZ BÖLGESİNDEN,KOMŞU ÜLKELERE ÇOK YAKIN OLAN HATAY İLİNİN İSKENDERUN İLÇESİNDEN GELİYORUM SİZLERE.ÖNCE SİZE  AYNI ZAMANDA DA KENDİ MEMLEKTİM OLAN İSKENDERUN’DAN,HATAY’DAN ÇEVRE KÖY VE KASABALARINDAN BAHSETMEK İSTİYORUM,AYNI ZAMANDA BURALARIN GELENKE VE GÖRENEKLERİNDEN DE BAHSEDECEĞİM UMARIM SİZLERİNDE HOŞUNA GİDER ÇÜNKÜ BENİM 30 YILDIR YAŞARKEN HAZ ALDIĞIM YERLERDİR….